Prof.Dr.Arzu Taşkıran Çömez
Göz Tembelliği (Ambliyopi) Nedir
Göz Tembelliği (Ambliyopi), gözde yapısal bir sorun olmamasına rağmen, bir gözün veya nadiren her iki gözün görme potansiyelini tam olarak kullanamaması durumudur. Bu durum, gözlükle bile düzeltilemeyen düşük görme keskinliği olarak tanımlanır.
Ambliyopi, görme sisteminin geliştiği kritik dönemde (genellikle 7-9 yaş öncesi) beyin ve göz arasındaki bağlantıların doğru kurulamaması sonucu ortaya çıkar. Beyin, şaşılık veya yüksek kırma kusuru (miyopi, hipermetropi, astigmatizma) nedeniyle bulanık görüntü gönderen gözü görmezden gelir ve zamanla o gözü kullanmayı "unutur". 10 yaşından sonra tedavisi zorlaşır, bu yüzden erken teşhis ve tedavi, kalıcı görme kaybını önlemede anahtardır.
Göz Tembelliğinin
Belirtileri.
Şaşılık, gözdeki kayma dışında farklı şekillerde de kendini gösterebilir. Özellikle çocuklarda dikkatli olunmalıdır.
Gözlerin Uyumsuzluğu
En sık nedendir. Gözlerden biri kaydığında, çift görmeyi engellemek için beyin kayan gözden gelen görüntüyü baskılar (yok sayar) ve o göz tembelleşir.
Gözlük Numarası Eşitsizliği
İki göz arasında belirgin numara farkı (örneğin bir gözde +1, diğerinde +4 numara) olmasıdır. Beyin, hep net gören gözü tercih ederken, yüksek numaralı bulanık gören gözü kullanmayı bırakır.
Görüş Hattının Engellenmesi
Doğumsal katarakt (perde), göz kapağı düşüklüğü (Ptozis) veya kornea hastalıkları gibi durumlar, ışığın retinaya ulaşmasını fiziksel olarak engelleyerek tembelliğe yol açar. Bu tür tembellikler en acil müdahaleyi gerektirir.
Sık Sorulan Sorular
Ambliyopi tedavisi, süresi ve yaş sınırı hakkında merak edilenler.
Göz tembelliği tedavisi için en kritik ve etkili dönem 7-9 yaş aralığıdır. 10 yaşından sonra beynin görme merkezinin esnekliği azaldığı için tedavi daha zorlaşır ve başarı oranı düşer. Ancak bazı vakalarda yetişkinlikte bile sınırlı başarı sağlanabilir.
Tedavinin ilk adımı, altta yatan nedeni ortadan kaldırmaktır (katarakt ameliyatı, gözlük reçetesi vermek). Ardından ana tedavi yöntemi kapama tedavisidir (oklüzyon). İyi gören göze kapama yapılarak tembel gözün çalışmaya zorlanması hedeflenir.
Tedavi süresi tembelliğin derecesine ve çocuğun yaşına bağlıdır. Genellikle görme düzelene kadar aylarca sürer. Süreç, doktorun belirlediği periyotlarda yapılan kontrollerle takip edilir ve sürekli uyum gerektirir.
Kapamayı kabul etmeyen veya kapamayla yeterli ilerleme sağlanamayan çocuklarda, iyi gören göze görüşü geçici olarak bulanıklaştıran özel damlalar (Atropin) damlatılabilir. Ayrıca görme terapisi ve bilgisayar tabanlı görsel egzersizler de destekleyici olarak kullanılabilir.
Erken yaşta başlanan ve düzenli uygulanan tedavi ile ambliyopi genellikle büyük ölçüde veya tamamen düzelir. Tedavide amaç, göz tembelliği olan gözün günlük hayatta kullanılabilecek yeterli görme düzeyine ulaşmasını sağlamaktır.