Prof.Dr.Arzu Taşkıran Çömez
Limbal Kök Hücre Yetmezliği Nedir
Gözümüzün en önündeki saydam tabaka olan kornea, tıpkı cildimiz gibi kendini sürekli yenileyen bir dokudur. Bu yenilenmeyi sağlayan "kök hücreler", korneanın beyaz kısımla (sklera) birleştiği "limbus" adı verilen sınır bölgesinde bulunur.
Limbal Kök Hücre Yetmezliği (LKHY), bu kök hücrelerin kimyasal yanıklar, ağır enfeksiyonlar veya bazı bağışıklık sistemi hastalıkları nedeniyle hasar görüp yok olması durumudur. Kök hücreler olmadığında kornea kendini yenileyemez, saydamlığını kaybeder ve üzeri damarlı, mat bir dokuyla (konjonktiva) kaplanmaya başlar. Bu durum, ciddi ağrıya ve ağır görme kaybına yol açan ilerleyici bir hastalıktır.
Hastalığın En Sık
Görünen Belirtileri.
LKHY belirtileri genellikle yavaş başlar ancak standart damla tedavileriyle geçmez ve giderek kötüleşir. Aşağıdaki durumlar, kornea yüzeyinin sağlığını kaybettiğinin işaretidir.
Geçmeyen Batma ve Ağrı
Kornea yüzeyi kendini yenileyemediği için sürekli olarak küçük yaralar (epitel defektleri) açılır. Bu durum, hastanın sürekli gözünde kum varmış gibi batma, ışığa bakamama ve kronik bir ağrı hissetmesine neden olur.
Korneada Damarlanma ve Matlaşma
En tipik belirtidir. Kök hücre bariyeri yıkıldığı için, gözün beyaz kısmındaki damarlı doku (konjonktiva), saydam korneanın üzerine doğru ilerlemeye başlar. Gözün renkli kısmı giderek matlaşır ve beyazlaşır.
Giderek Artan Bulanıklık
Kornea saydamlığını yitirip damarlandıkça, görme kalitesi ciddi şekilde düşer. Hasta sanki buzlu veya kirli bir camın arkasından bakıyormuş gibi hisseder. İleri evrelerde görme sadece ışık hissine kadar düşebilir.
Sık Sorulan Sorular
Limbal kök hücre yetmezliğinin nedenleri ve karmaşık tedavi süreci hakkında bilgiler.
En sık neden, geçmişte geçirilmiş ağır kimyasal (özellikle kireç, lavabo açıcı gibi alkali) veya termal yanıklardır. Ayrıca Stevens-Johnson sendromu gibi bazı sistemik hastalıklar, çok sayıda göz ameliyatı geçirmek veya uzun yıllar uygunsuz kontakt lens kullanımı da kök hücreleri tüketebilir.
Hayır, bu en kritik noktadır. Kök hücreler olmadan yapılan standart bir kornea nakli başarısızlığa mahkumdur. Yeni takılan kornea da kısa sürede damarlanıp matlaşacaktır. Önce kök hücre sorunu çözülmelidir.
Evet, ancak zorlu ve uzun bir süreçtir. Tedavi "kök hücre nakli"dir. Eğer hastanın diğer gözü sağlıklıysa oradan küçük bir parça alınarak (otogreft), eğer iki göz de hastaysa kadavradan veya yakın akrabadan (allogreft) kök hücre nakli yapılır.
Kök hücre nakli yapıldıktan sonra gözün yüzeyinin stabil hale gelmesi aylar sürebilir. Eğer korneada kalıcı bir bulanıklık varsa, kök hücre naklinden yaklaşık 6 ay-1 yıl sonra ikinci bir ameliyatla standart kornea nakli gerekebilir.
Özellikle başkasından (allogreft) yapılan nakillerde doku reddi riski vardır. Bu nedenle hastaların uzun süre, bazen ömür boyu bağışıklık baskılayıcı ilaçlar kullanması ve çok sıkı doktor takibinde olması gerekir.